2. Ethiek#
Misschien heb je weleens gehoord van het bedrijf Clearview, dat software aanbiedt om gezichten te kunnen herkennen. Dit bedrijf verzamelde foto’s van onder andere de publiekelijk toegankelijke delen van Facebook, Twitter en YouTube. Kortom, als jij op dergelijke platformen een foto had staan, en daarbij ook nog eens je naam te vinden was, dan is die informatie waarschijnlijk in de Clearview database terechtgekomen en wel ongevraagd. Een gebruiker biedt de Clearview software een foto aan en krijgt als resultaat de gegevens van de personen die het meest daarop lijken.
Het achterliggende idee van Clearview was dat overheden met behulp van deze database criminelen beter konden opsporen. Volgens het bedrijf werd de software alleen verkocht aan gerechtelijke instellingen. Door een datalek bleek dit niet het geval. Als je maar genoeg betaalde, kon de toegang geregeld worden. Je begrijpt dat dit veel stof heeft doen opwaaien. Het verzamelen van de data, het gebruik van die data door overheidsinstanties en het verkrijgen van toegang tot die data door privépersonen stonden en staan ter discussie. Deze discussie is een ethische discussie. In dit hoofdstuk maken we je bewust van de ethische aspecten rond KI-toepassingen en leer je hoe je KI-toepassingen kunt beoordelen.
In algemene zin probeert de ethiek de criteria vast te stellen om te kunnen beoordelen of een handeling als moreel goed of fout kan worden gekwalificeerd, en om de motieven en consequenties van deze handeling te kunnen beoordelen. In de ethiek vraagt men zich af wat de uiteindelijke norm is voor het menselijk handelen in een bepaalde situatie.
Ethiek is een belangrijk onderwerp om bij stil staan bij het ontwerpen en gebruiken van een KI-systeem. Vragen om over na te denken zijn:
Is het systeem eerlijk, open en transparant?
Zitten er geen verkeerde vooronderstellingen in het systeem?
Wie is er verantwoordelijk?
Ethisch denken over KI heeft onder meer geleid tot de FAST-principes. FAST staat voor fairness (F), accountabilty (A), safety (S) en transparency (T). Je leert wat deze principes zijn en hoe je die zelf kunt gebruiken bij het onderzoeken van een KI-systeem. Je leert ook dat niet alleen standaarden belangrijk zijn, maar dat ook KI zélf kan worden gebruikt om eerlijke systemen te maken. Je krijgt een inkijkje in verschillende toepassingen van KI in de praktijk. Voorbeelden zijn de Monocam en een systeem om in een CT-scan te kunnen detecteren of iemand COVID-19 heeft. De Monocam is een KI-systeem dat de Nationale Politie gebruikt om tegen te gaan dat automobilisten zich tijdens het autorijden laten afleiden door hun mobiele telefoon.
Word je gegrepen door de ethische overdenkingen in dit hoofdstuk, dan kun je je in de verdieping verder specialiseren in deze materie. Daar leer je om na te denken over wat je zélf belangrijk vindt bij het toepassen van KI in de praktijk en verwerk je dat in een essay.
In dit hoofdstuk leer je:
hoe je beschrijft wat het nut van een KI-toepassing is, en de mate van ethische verantwoording daarvan;
wat de FAST-principes zijn en hoe je die kunt gebruiken voor de beoordeling van de ethische onderbouwing van KI-toepassingen;
hoe je de FAIR data principes gebruikt voor de beoordeling van het ethische gebruik van data in KI-toepassingen.
2.1. Gevaren van kunstmatige intelligentie